Khung composite nối bằng bản mã và bu lông inox, không hàn. Bản mã dùng inox 304 dày 3 – 5 mm hoặc tấm FRP dày 6 – 10 mm. Mỗi đầu thanh ít nhất 2 bu lông M10; lỗ cách đầu thanh ít nhất 40 mm, cách mép 25 mm; trong hộp có ống lót.
1. Bản mã là gì, vì sao khung composite phải dùng bản mã?
Bản mã là tấm phẳng hoặc tấm gấp góc đặt áp vào hai thanh cần nối, khoan lỗ và bắt bu lông xuyên qua cả tấm lẫn thanh. Với khung thép, thợ hàn trực tiếp; composite không hàn được vì nhựa nền cháy và sợi thủy tinh không chảy như kim loại. Vì vậy mọi mối nối khung composite là mối nối bu lông: bản mã thẳng để nối dài, bản mã chữ L để nối góc, bản mã chữ T và bản mã có tai để nối dầm vào cột.

2. Bản mã làm bằng gì, dày bao nhiêu?
Chọn vật liệu bản mã theo chỗ đặt khung; ở ao tôm, ven biển, trại chăn nuôi, bản mã thép mạ kẽm sẽ rỉ trước khung nhiều năm:
| Vật liệu bản mã | Độ dày thường dùng | Dùng ở đâu | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Inox 304 | 3 – 5 mm | Hầu hết khung mái, khung bè, khung ao | Chịu lực tốt, mỏng, không rỉ |
| Tấm hoặc góc FRP | 6 – 10 mm | Nơi cần không dẫn điện, hóa chất | Dày gấp khoảng hai lần inox để chịu ép lỗ |
| Thép mạ kẽm nhúng nóng | 4 – 6 mm | Chỉ nơi khô ráo, trong nhà | Rỉ ở lỗ khoan sau vài năm nơi ẩm |
Bu lông, đai ốc, long đền phải cùng loại inox với bản mã, không trộn inox với thép mạ kẽm vì chỗ tiếp xúc sẽ rỉ nhanh. Vì sao dùng inox 304 có ở bài bu lông inox 304.

3. Khoan lỗ cách đầu thanh, cách mép bao xa?
Composite chịu ép ở lỗ bu lông kém hơn thép, và dễ bị xé dọc thớ nếu lỗ quá gần đầu thanh. Santiago dùng khoảng cách lấy dư như bảng, tính theo đường kính bu lông d:
| Khoảng cách | Tối thiểu | Với bu lông M10 | Với bu lông M12 |
|---|---|---|---|
| Tâm lỗ tới đầu thanh | 4d | 40 mm | 48 mm |
| Tâm lỗ tới mép thanh | 2,5d | 25 mm | 30 mm |
| Giữa hai lỗ liền nhau | 4d | 40 mm | 48 mm |
| Đường kính lỗ khoan | d + 1 mm | 11 mm | 13 mm |
Thanh hộp nhỏ như 30 × 60 thì mặt 30 mm không đủ chỗ cho lỗ cách mép 25 mm, nên khoan xuyên mặt 60 mm. Lỗ khoan rộng quá d + 1 mm làm bu lông lắc và mối nối lỏng dần khi gió rung; cách khoan cho sạch lỗ có ở bài cắt, khoan composite tại công trình.
4. Mỗi mối nối cần mấy bu lông, siết bao nhiêu?
Mỗi đầu thanh vào bản mã ít nhất 2 bu lông, không dùng 1 bu lông vì thanh sẽ xoay quanh lỗ. Dầm chịu tải lớn, cột chịu gió thì 3 – 4 bu lông mỗi đầu, xếp so le hoặc theo hai hàng. Trong thanh hộp, mỗi lỗ bu lông có ống lót inox hoặc ống nhựa cứng dài bằng chiều cao hộp, để khi siết hộp không bị bẹp; mặt ngoài dùng long đền to bản.
Siết bằng tay hoặc cờ lê thường đến khi long đền ép sát mặt thanh, không dùng súng bắn bu lông hết lực. Siết quá làm nứt vách quanh lỗ, nhìn thấy vệt trắng lan ra từ lỗ. Lực siết từng cỡ có ở bài thi công xà gồ composite.

5. Các kiểu mối nối khung composite hay dùng
Bốn kiểu mối nối dưới đây đủ cho phần lớn khung mái che, khung bè, khung ao và giàn:
- Nối dài: hai bản mã thẳng kẹp hai mặt bên, mỗi đầu thanh 2 – 3 bu lông; đặt mối nối gần gối đỡ, không đặt giữa nhịp.
- Nối góc chữ L: bản mã chữ L ở mặt trong hoặc hai bản tam giác kẹp hai mặt bên.
- Nối chữ T (dầm vào cột): bản mã có tai ôm hai mặt cột, dầm gác lên tai, mỗi bên 2 bu lông.
- Nối chữ thập: hai thanh chồng lên nhau, bắt bản mã vuông kẹp ngoài, hoặc dùng ke góc FRP đúc sẵn.
Cách nối chi tiết cho thanh hộp có hình ở bài cách nối hộp composite; bộ bát, bu lông, ống lót Santiago bán kèm ở bài phụ kiện xà gồ composite.

6. Năm lỗi hay gặp ở mối nối bản mã
Các lỗi này làm mối nối lỏng sau một mùa gió, dù thanh composite vẫn còn nguyên:
- Khoan lỗ quá sát đầu thanh: thanh bị xé dọc thớ từ lỗ ra đầu.
- Không có ống lót trong hộp: siết bu lông làm bẹp vách.
- Trộn bản mã inox với bu lông mạ kẽm: bu lông rỉ trong vài năm.
- Chỉ 1 bu lông mỗi đầu thanh: thanh xoay, khung xô lệch.
- Dùng keo dán thay bu lông ngoài trời: keo lão hóa vì nắng và nước, mối nối bong.

Khung bè composite nối bằng gì? Xem video bè cá và thanh định hình
Nhân viên Santiago giới thiệu bó thanh hộp composite trong xưởng, xen cảnh bè nuôi cá khung composite màu trắng đặt trên phao xanh giữa vịnh. Video cho xem cận đầu thanh hộp màu vàng và các thanh định hình có dán nhãn. Khung bè trong video lắp từ các thanh composite bằng mối nối bu lông, không hàn.
Xà gồ composite làm lồng bè nuôi cá chống ăn mòn hiệu quả (video Santiago FRP trên YouTube). Xem thêm video Xà gồ cắt theo chiều dài yêu cầu chỉ có ở xà gồ (đòn tay) composite frp.
Thanh composite cắt sẵn trước khi khoan lỗ, bắt bản mã ra sao?
Video quay trong kho Santiago: nhân viên giới thiệu xà gồ composite được cắt theo chiều dài khách đặt. Khung hình có bó thanh hộp composite màu xám, vài đoạn xà gồ màu xanh đã cắt ngắn và đầu thanh có dán nhãn. Gửi bản vẽ mối nối thì thanh được cắt và khoan lỗ đúng khoảng cách tới đầu thanh.
Xà gồ cắt theo chiều dài yêu cầu chỉ có ở xà gồ (đòn tay) composite frp (video Santiago FRP trên YouTube).
Thép hộp và hộp composite khác nhau thế nào khi cầm thử?
Nhân viên Santiago cầm một đoạn thép hộp và một đoạn xà gồ composite màu xanh có nhãn Santiago, thử trực tiếp tại kho để so xem loại nào giữ được hình dạng. Composite không hàn như thép hộp, nên mọi mối nối dùng bản mã và bu lông inox.
Xà gồ nhựa composite frp so với thép hộp, loại nào bền hơn ? (video Santiago FRP trên YouTube).
Ngoài bản mã, khung composite còn nối bằng khớp lồng được không? Xem video
Video quay trong kho Santiago: nhân viên Santiago ngồi cạnh mấy đoạn thanh hộp composite màu trắng và một bộ khớp nối kim loại màu sẫm, loại ống lồng vuông có nhiều nhánh. Đầu video là hình vẽ một khung kệ trưng bày ba tầng. Anh cắm thanh hộp đứng vào khớp rồi lồng thanh ngang vào, không dùng máy hàn. Khớp lồng hợp với khung kệ, khung nhỏ; mối nối chịu lực lớn vẫn dùng bản mã và bu lông như trong bài.
Thi công kết cấu, khung kệ dễ dàng với khớp liên kết tiện dụng (video Santiago FRP trên YouTube).
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn lắp đặt Santiago FRP: bát chữ L inox 304, bu lông inox M10 có ống lót, không hàn, không dán thay bu lông ngoài trời.
- Khoảng cách lỗ lấy dư so với các khuyến nghị chung cho liên kết bu lông thanh FRP kéo đùn, như EUROCOMP Design Code and Handbook (1996).
- ISO 9223:2012, phân cấp ăn mòn khí quyển (lý do không dùng bản mã thép mạ kẽm nơi ẩm, mặn).
Câu hỏi thường gặp
Khung composite có hàn được không?
Không. Mọi mối nối khung composite dùng bản mã và bu lông inox.
Bản mã nối khung composite dùng loại gì?
Inox 304 dày 3 – 5 mm cho hầu hết khung; tấm FRP dày 6 – 10 mm cho nơi cần không dẫn điện.
Lỗ bu lông cách đầu thanh composite bao nhiêu?
Ít nhất 4 lần đường kính bu lông: 40 mm với M10, 48 mm với M12; cách mép ít nhất 2,5 lần.
Mỗi đầu thanh cần mấy bu lông?
Ít nhất 2; dầm chịu tải lớn hoặc cột chịu gió thì 3 – 4 bu lông.
Vì sao phải có ống lót trong hộp?
Để khi siết bu lông, vách hộp không bị bẹp; ống lót dài bằng chiều cao hộp.
Sản phẩm phù hợp với bài này
SF-100100 × 50 × 5219.000 đ/m · 1.314.000 đ/cây 6 m
SF-120120 × 60 × 5289.000 đ/m · 1.734.000 đ/cây 6 m
SF-160160 × 60 × 5341.000 đ/m · 2.046.000 đ/cây 6 mGiá niêm yết đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển. Bán theo cây 6 m, nhận cắt theo bước kèo khi đặt trước. Bảng giá đủ các cỡ, giá cây 6 m và tiền xà gồ cho mỗi m² mái: giá xà gồ composite.





