Kéo đùn (pultrusion) là phương pháp làm thanh composite liên tục: các bó sợi thủy tinh được kéo qua bể nhựa để thấm, qua khuôn thép gia nhiệt có đúng hình mặt cắt để nhựa đóng rắn, rồi được máy kéo kéo ra và cưa theo chiều dài. Xà gồ hộp, ống tròn, thanh V, U, I bằng FRP đều làm theo cách này.
Kéo đùn gồm những công đoạn nào?
Một dây chuyền kéo đùn gồm sáu công đoạn nối tiếp, chạy liên tục:
- Giá sợi: hàng trăm cuộn roving và cuộn mat được kéo ra cùng lúc.
- Bể nhựa: sợi đi qua bể nhựa polyester hoặc vinyl ester có chất đóng rắn, phụ gia để thấm đều.
- Bộ dẫn hình: sợi được xếp dần thành hình gần với mặt cắt cuối.
- Khuôn gia nhiệt: sợi thấm nhựa đi qua khuôn thép nóng, nhựa đóng rắn thành thanh cứng đúng hình.
- Máy kéo: kẹp thanh đã cứng và kéo cả dây chuyền chạy đều.
- Máy cưa: cắt thanh theo chiều dài đặt trước.
[ẢNH – thêm sau: sơ đồ dây chuyền kéo đùn: giá sợi, bể nhựa, khuôn nóng, máy kéo, máy cưa]
Vì sao thanh kéo đùn khỏe theo chiều dọc?
Thanh kéo đùn khỏe theo chiều dọc vì phần lớn sợi roving chạy thẳng dọc thanh, đúng phương chịu uốn khi làm xà gồ. Theo phương ngang chỉ có lớp mat và nhựa, nên thanh yếu hơn nhiều khi bị ép ngang. Đó là lý do mỗi chỗ bu lông xuyên hộp xà gồ phải có ống lót và không siết quá tay; xem cách lắp xà gồ composite.
Kéo đùn khác đắp tay và quấn sợi thế nào?
Kéo đùn làm được thanh dài có mặt cắt cố định, chất lượng đều; đắp tay dùng cho vỏ thuyền, bồn có hình phức tạp; quấn sợi dùng cho ống và bồn tròn. Xà gồ cần thanh thẳng, dài, mặt cắt đều, nên chỉ kéo đùn là hợp.
Khi mua thanh kéo đùn nên hỏi gì?
Khi mua thanh kéo đùn nên hỏi kích thước và độ dày vách, trọng lượng kg/m, loại nhựa, có lớp veil và chống tia cực tím không, và phiếu thử nghiệm theo lô. Santiago FRP là đơn vị thương mại, cung cấp xà gồ kéo đùn dòng SF kèm bảng tra và bộ liên kết; các dạng thanh khác ở bài thanh định hình FRP.
Câu hỏi thường gặp
Kéo đùn là gì?
Kéo đùn (pultrusion) là cách làm thanh composite liên tục: sợi thủy tinh được kéo qua bể nhựa, qua khuôn thép gia nhiệt để nhựa đóng rắn, rồi cưa theo chiều dài.
Vì sao xà gồ composite không chịu được siết bu lông quá tay?
Thanh kéo đùn có phần lớn sợi chạy dọc nên yếu theo phương ngang. Siết quá tay ép hai vách hộp vào nhau làm bẹp hoặc nứt, nên phải có ống lót.
Thanh FRP được làm bằng cách nào?
Thanh FRP mặt cắt cố định như hộp, ống, V, U, I được làm bằng kéo đùn; ống và bồn tròn thường làm bằng quấn sợi.