Mái tôn bị dột thường do một trong bảy chỗ: đầu vít, mối chồng giữa hai tấm theo chiều ngang, mối nối đầu tấm, chỗ mái giáp tường, máng xối, lỗ xuyên mái như ống thông hơi, và chỗ tôn rỉ thủng. Tìm đúng chỗ rồi sửa tại chỗ đó; quét nhựa đường hay keo phủ cả mảng mà không tìm nguồn nước thì dễ dột lại.
Mái tôn hay dột ở chỗ nào nhất?
Mái tôn hay dột nhất ở đầu vít, vì mỗi con vít là một lỗ thủng trên tôn chỉ được long đền cao su bịt lại. Bảng dưới đây gom bảy chỗ hay dột, dấu hiệu nhận ra và cách sửa:
| Chỗ dột | Dấu hiệu | Cách sửa |
|---|---|---|
| Đầu vít | Vết ố tròn trên trần ngay dưới hàng vít, vít lỏng hoặc long đền chai cứng | Thay vít mới cùng cỡ có long đền mới, bắn vừa chặt, vuông góc với tôn |
| Mối chồng hai tấm (theo chiều ngang mái) | Nước rỉ thành vệt dài dọc theo dốc mái | Chồng đủ sóng theo hãng tôn, bắn vít khâu mép, trét keo silicon trung tính trong mối chồng |
| Mối nối đầu tấm (theo chiều dốc) | Dột ở một đường ngang giữa dốc mái | Tấm trên phải chồng lên tấm dưới đủ dài, mái thoải thì trét keo mối nối |
| Giáp tường | Tường ẩm từ trên xuống, dột sát chân tường | Làm tấm úp tường che khe, đầu trên chèn vào rãnh trên tường rồi trét kín |
| Máng xối | Nước tràn vào trong khi mưa to | Thông rác, kiểm tra dốc máng, mối nối máng, thêm ống thoát |
| Lỗ xuyên mái | Dột quanh ống thông hơi, chân quạt, cột anten | Dùng chụp ống chuyên dùng, keo trung tính quanh chân |
| Tôn rỉ thủng | Lỗ nhỏ, vệt rỉ nâu quanh lỗ | Vá tạm bằng miếng tôn và keo; rỉ nhiều thì thay tấm |
Vì sao vít bắn tôn lại làm dột?
Vít bắn tôn làm dột khi siết quá chặt, siết quá lỏng, bắn nghiêng hoặc bắn trượt khỏi xà gồ. Sổ tay lắp đặt của hãng BlueScope Lysaght ghi rõ vít có long đền chỉ siết tới khi long đền ép vừa đủ kín; siết quá tay sẽ làm rách long đền hoặc móp tôn, cả hai đều làm nước lọt vào. Vít phải bắn vuông góc với mặt tôn để long đền không bị lệch.
Vít bắn trượt ra ngoài xà gồ để lại lỗ không có gì bịt, thợ hay để nguyên. Xà gồ thép rỉ mỏng làm vít mất chỗ bám, lâu ngày vít lỏng và long đền hở; xem bài xà gồ thép bị rỉ. Long đền cao su phơi nắng nhiều năm cũng chai cứng, hết kín.
Chống dột mái tôn sát tường làm thế nào?
Chống dột mái tôn sát tường đúng cách là làm tấm úp tường (diềm tường) bằng tôn cùng loại: một cánh ốp lên tường, một cánh trùm xuống sóng tôn, đầu trên cắt rãnh vào tường hoặc có nẹp che rồi trét kín. Nước chảy theo mặt tường sẽ đi qua phía ngoài tấm úp, rơi xuống mặt tôn thay vì lọt vào khe. Nhà có tường chắn mái và máng xối âm thì xem cách tính cỡ máng, ống tràn ở bài mái tôn giấu máng.
Trét keo hay vữa thẳng vào khe giữa tôn và tường không có tấm úp thường chỉ kín được một thời gian. Tôn giãn nở theo nhiệt trong ngày, tường thì đứng yên, nên đường keo bị kéo nứt. Tường bên trên thấm nước thì phải chống thấm tường, sửa mép tôn không hết dột.
Chống dột mái tôn bằng keo silicon hay nhựa đường?
Chống dột mái tôn thép chỉ nên dùng keo silicon trung tính. Hãng Lysaght viết rằng các loại silicon khác, thường có mùi giấm hoặc mùi amoniac, sinh ra chất ăn mòn trong lúc khô và hại tôn thép; trên bao bì keo hợp thường ghi dùng được cho thép mạ kẽm, mạ nhôm kẽm. Bề mặt phải sạch, khô, cạo hết keo cũ trước khi trét. Keo silicon là chất bịt khe, không phải keo dán, nên không dùng để giữ tấm tôn.
Nhựa đường quét phủ lên mặt tôn che luôn chỗ hỏng, lần sau muốn tìm chỗ dột thật rất khó, còn lớp nhựa đường nứt dưới nắng. Băng keo chống dột dán được cho vết nứt nhỏ, lỗ vít cũ, nhưng phải dán lên mặt sạch và khô.
Vì sao mái tôn mới lợp đã có đốm rỉ?
Mái tôn mới lợp có đốm rỉ thường do mạt sắt khi cắt, khoan tôn còn nằm lại trên mái. Sổ tay Lysaght ghi mạt kim loại để lại trên bề mặt sẽ rỉ, làm ố tôn và giảm tuổi thọ tấm lợp; hãng khuyên quét hoặc xịt sạch mạt trên mái và trong máng cuối mỗi ngày làm việc, và với công trình quan trọng thì xem lại mái hai tuần sau khi lợp, lúc mạt còn sót đã kịp rỉ và lộ ra.
Mái dốc ít và dài có dễ dột không?
Mái tôn dốc ít mà dài dễ dột ở mối chồng, vì lượng nước từ nóc chảy xuống dồn vào lòng sóng, mưa to thì nước dâng qua đỉnh sóng tràn vào mối chồng. Hãng Lysaght có bảng chiều dài mái tối đa từ nóc tới máng cho từng kiểu sóng, độ dốc và cường độ mưa; mái dài hơn mức đó phải tăng dốc hoặc chia mái. Độ dốc tối thiểu theo loại tôn có ở bài độ dốc mái tôn.
Nước nhỏ giọt dưới mái tôn có phải do dột không?
Nước nhỏ giọt dưới mái tôn vào sáng sớm hoặc lúc trời không mưa thường là sương đọng ở mặt dưới tôn, không phải dột. Dột chỉ xảy ra khi mưa và vết nước nằm theo một chỗ cố định. Cách xử lý đọng sương khác hẳn cách chống dột, xem bài mái tôn đọng sương nhỏ giọt.
Tìm chỗ dột mái tôn thế nào?
Tìm chỗ dột mái tôn nên làm từ bên dưới trước, rồi mới lên mái:
- Ban ngày, tắt đèn trong nhà hoặc trên trần, nhìn lên tìm chỗ ánh sáng lọt qua lỗ vít, lỗ thủng.
- Vết ố trên trần thường nằm thấp hơn chỗ thủng, vì nước chảy theo mặt dưới tôn hoặc theo xà gồ một đoạn rồi mới nhỏ xuống. Dò ngược lên phía nóc.
- Lên mái lúc khô ráo, xịt nước từng đoạn từ dưới lên trên, mỗi đoạn chờ vài phút, người dưới nhà báo khi thấy nước.
- Kiểm tra quanh ống, chân quạt, mép giáp tường và máng xối trước, vì đó là chỗ hay dột.
Đi trên mái thì bước lên chỗ có xà gồ bên dưới (hàng vít), mang giày đế mềm, không đi trên phần mái chìa ra ngoài.
Khi nào nên thay xà gồ thay vì vá tôn?
Nên thay xà gồ khi mái dột ở nhiều đầu vít cùng lúc mà vít bắn lại không ăn, khi xà gồ thép rỉ thành vảy quanh lỗ vít, hoặc khi mái võng làm nước đọng thành vũng. Vá tôn lúc đó chỉ giữ được một hai mùa mưa. Đo độ võng và cách sửa có ở bài mái tôn bị võng; thay theo từng gian xem bài thay xà gồ mái tôn bị rỉ. Mái sân thượng xem thêm bài làm mái tôn sân thượng.
Thay xà gồ rỉ bằng xà gồ composite
Gửi kích thước mái, bước kèo, loại tôn và tên xã cho Santiago FRP qua Zalo (miền Nam 0932 411 006, miền Trung 0931 128 428, miền Bắc 0901 128 278). Xà gồ composite không rỉ nên lỗ vít không bị rỉ loang ra; Santiago cắt, khoan sẵn theo bước kèo cũ.
Nguồn tham khảo
- BlueScope Lysaght: Roofing and Walling Installation Manual, mục 2.14 (chiều dài mái tối đa để thoát nước), 3.6 (siết vít), 7.6 (dọn mạt kim loại), 7.9 (keo silicon trung tính).
- Bộ Xây dựng: dự thảo QCVN 02, 2026 (vùng gió).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mái tôn bị dột ở đầu vít?
Vít siết quá chặt làm rách long đền cao su hoặc móp tôn, siết quá lỏng thì long đền không ép kín, bắn nghiêng làm long đền lệch. Xà gồ thép rỉ mỏng cũng làm vít lỏng dần. Long đền phơi nắng nhiều năm thì chai cứng.
Chống dột mái tôn sát tường bằng gì?
Làm tấm úp tường bằng tôn cùng loại: một cánh ốp tường, một cánh trùm lên sóng tôn, đầu trên chèn rãnh tường hoặc có nẹp rồi trét kín. Chỉ trét keo vào khe thì dễ nứt khi tôn giãn nở.
Dùng keo silicon nào để chống dột mái tôn?
Chỉ dùng keo silicon trung tính, loại ghi dùng được cho thép mạ kẽm, mạ nhôm kẽm. Hãng Lysaght cho biết silicon có mùi giấm hoặc amoniac sinh chất ăn mòn hại tôn thép. Bề mặt phải sạch, khô.
Làm sao biết mái tôn dột hay đọng sương?
Nhỏ giọt vào sáng sớm hoặc khi trời không mưa thường là đọng sương dưới mặt tôn. Dột chỉ xảy ra khi mưa và vết nước nằm ở một chỗ cố định.
Khi nào sửa dột phải tính tiền thay xà gồ?
Khi tôn dột ở lỗ vít vì xà gồ thép bên dưới đã rỉ mục, vít không còn bám thì phải thay xà gồ. Thay một gian 3 m, mái hai bên 12 hàng là 36 m SF-100, khoảng 8.424.000 đ.
Sản phẩm phù hợp với bài này
SF-100100 × 50 × 5234.000 đ/m · 1.404.000 đ/cây 6 m
SF-120120 × 60 × 5289.000 đ/m · 1.734.000 đ/cây 6 mGiá niêm yết đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển. Bán theo cây 6 m, nhận cắt theo bước kèo khi đặt trước.
