Ở Việt Nam, xà gồ mái phổ biến có ba loại: thép mạ kẽm (chữ C, chữ Z, hộp), gỗ và composite. Không loại nào tốt nhất cho mọi mái. Chọn loại nào tùy vào không khí dưới mái, thời gian định dùng công trình, và việc chủ nhà có chấp nhận sửa mái sau vài năm hay không.
Đòn tay gỗ có ưu nhược điểm gì?
Gỗ dễ kiếm ở nông thôn, thợ quen làm, mua ít thì rẻ. Nhà cũ ở quê phần lớn dùng đòn tay gỗ hoặc tre.

Nhược điểm của gỗ là mối mọt, mục ở chỗ ẩm, cong vênh khi khô và nứt theo thớ. Gỗ tốt thì bền nhưng ngày càng đắt và khó tìm. Gỗ tạp thì phải tẩm thuốc chống mối và vẫn mục ở đầu cây, chỗ gác lên tường hay bị ẩm.
Đòn tay gỗ hợp với nhà nhỏ, khô ráo, khi chủ nhà sẵn sàng thay lúc gỗ mục. Thay đòn tay cho nhà cũ có bài riêng: đòn tay gỗ bị mối mục, thay bằng gì.

Xà gồ thép mạ kẽm có ưu nhược điểm gì?
Xà gồ thép có ba dạng chính: chữ C, chữ Z và hộp. Thép dày khoảng 1,5 – 3 mm, mạ kẽm hoặc mạ nhôm kẽm. Thép rất cứng, nên mặt cắt nhỏ vẫn bắc được bước kèo xa. Giá mỗi mét thấp, chỗ nào cũng bán, thợ nào cũng biết làm. Thép mạ nhôm kẽm và inox 304 được so riêng ở bài xà gồ mạ nhôm kẽm và xà gồ inox 304. Cách tự tính kg/m của xà gồ chữ C có ở bài trọng lượng xà gồ thép C.
Nhà ở khô ráo trong phố dùng xà gồ thép mạ kẽm rất ổn. Điểm yếu của thép là rỉ. Lớp kẽm chỉ giữ cho thép không rỉ đến khi kẽm bị ăn hết. Ở chuồng trại, ven biển, xưởng hóa chất, lớp kẽm mất nhanh hơn nhà thường nhiều lần, và chỗ khoan, chỗ bắn vít rỉ trước vì kẽm ở đó đã bị phá ngay lúc thi công.
Bài lớp mạ kẽm Z80, Z120, Z275 dùng được bao lâu có cách ước tính số năm cho từng nơi.
Xà gồ composite có ưu nhược điểm gì?
Composite FRP không rỉ, không mục, không bị mối, không phải sơn, không dẫn điện. Cùng thể tích, composite nặng khoảng một phần tư thép.


Đổi lại, composite mềm hơn thép khoảng tám đến mười lần, nên cùng bước kèo thì xà gồ composite phải dùng hộp cao hơn. Giá mua mỗi mét thường cao hơn thép mạ kẽm. Composite là nhựa nên cháy được; nhựa thanh Santiago FRP có phụ gia chống cháy lan, nhưng không phải chống cháy tuyệt đối.
Gỗ, thép, composite nặng nhẹ chênh nhau bao nhiêu?
Xà gồ thép chữ C 100 × 50 × 20 mm dày 2 mm nặng khoảng 3,5 kg mỗi mét. Xà gồ composite SF-100, hộp 100 × 50 mm vách 5 mm, nặng 2,6 kg mỗi mét, vẫn nhẹ hơn dù vách dày gấp 2,5 lần. So từng cỡ hộp thép 40×80, 50×100 với composite cùng cỡ có ở bài xà gồ hộp thép 50×100 và composite.



Quatest 3 đo khối lượng riêng của mẫu xà gồ composite 40×80 Santiago được 1,871 g/cm³ (ASTM D792), bằng khoảng 1/4 thép 7,85 g/cm³. Cùng mẫu đó có độ bền kéo 513 MPa, ngang hoặc hơn thép CT3. Xem bài kết quả thử nghiệm xà gồ composite tại Quatest 3.
Hai cây này không cứng bằng nhau, cây thép cứng hơn. So sánh cho đúng phải đặt hai cây bắc được cùng một bước kèo, và với composite thường là cỡ cao hơn một bậc. Dù vậy, cây composite vẫn nhẹ hơn, dễ đưa lên mái hơn.

Gỗ, thép và composite khác nhau thế nào?
Bảng dưới đặt đòn tay gỗ, xà gồ thép mạ kẽm và xà gồ composite FRP cạnh nhau theo tám tiêu chí, từ rỉ mục, trọng lượng, độ cứng tới giá mua.

| Tiêu chí | Gỗ | Thép mạ kẽm | Composite FRP |
|---|---|---|---|
| Rỉ, mục | Mục, mối mọt | Rỉ, nhanh ở nơi có amoniac, muối, hóa chất | Không rỉ, không mục |
| Trọng lượng | Nhẹ | Nặng nhất | Khoảng 1/4 thép cùng thể tích |
| Độ cứng | Trung bình | Cứng nhất | Mềm hơn thép, chọn cỡ theo độ võng |
| Thi công | Cưa, đục dễ | Máy cắt sắt, bắt vít hoặc hàn | Cắt, khoan bằng lưỡi hợp kim, bắt bu lông, không hàn được |
| Bảo dưỡng | Chống mối, thay khi mục | Sơn chống rỉ lại ở nơi ẩm, có hóa chất | Không cần sơn |
| Dẫn điện | Không | Có | Không |
| Cháy | Cháy | Không cháy nhưng mất cường độ khi nóng | Cháy được, có loại chống cháy |
| Giá mua mỗi mét | Tùy loại gỗ | Thấp | Cao hơn thép |
Tính trên cả đời mái thì loại nào rẻ hơn?
So giá mỗi mét chỉ đúng khi hai loại dùng được lâu như nhau. Để so cho công bằng, cộng tất cả các khoản trong suốt thời gian định dùng công trình:

- Tiền mua xà gồ và phụ kiện.
- Tiền công lắp.
- Tiền sơn lại: bao nhiêu năm một lần, mỗi lần bao nhiêu, có phải bắc giàn không.
- Tiền thay: dỡ tấm lợp, thay xà gồ, lợp lại, thường kèm thay luôn tấm lợp đã hỏng theo.
- Tiền mất vì phải ngừng: trại phải dồn đàn hoặc xuất chuồng sớm, xưởng phải dừng máy.
Ở trại heo, nhà sát biển, xưởng hóa chất, xà gồ thép có thể phải sơn lại vài lần và thay ít nhất một lần trong thời gian trại hay xưởng còn hoạt động. Cộng các khoản đó lại, xà gồ composite nhiều khi rẻ hơn. Nhà ở khô ráo trong phố thì thép không phải sơn, không phải thay sớm, nên thép vẫn rẻ hơn.

Công trình nào nên dùng loại xà gồ nào?
Xà gồ composite hợp với nơi ẩm, có amoniac, hơi muối hoặc hóa chất; nhà khô ráo dùng thép mạ kẽm; mái tạm dùng gỗ hoặc thép. Nhà ở có nên dùng không thì xem bài có nên dùng xà gồ composite cho nhà ở.


- Trại gà, trại heo, trại bò: composite.
- Nhà sát biển, ao tôm, kho cá: composite.
- Xưởng xi mạ, phân bón, xử lý nước thải: composite, dùng nhựa vinyl ester nếu hóa chất mạnh.
- Nhà cũ đòn tay gỗ đã mục: composite nếu dưới mái ẩm hoặc nuôi gia súc, thép nếu khô ráo.
- Nhà ở khô ráo, nhà kho thường: thép mạ kẽm.
- Chòi, mái tạm dùng vài năm: gỗ hoặc thép.
Chưa chắc mái của mình thuộc loại nào thì gửi ảnh qua Zalo, Santiago tư vấn trước rồi mới báo giá. Đọc thêm: vì sao xà gồ thép mạ kẽm bị rỉ, 7 nhược điểm của xà gồ composite và xà gồ composite giá bao nhiêu.
Thép hộp và xà gồ composite thử độ bền tại kho thì thế nào?
Nhân viên Santiago cầm một đoạn thép hộp và một đoạn xà gồ composite màu xanh có nhãn Santiago, thử trực tiếp tại kho để so xem loại nào giữ được hình dạng. Muốn chọn cỡ xà gồ cho mái thì dùng bảng tra bước kèo theo vùng gió.
Xà gồ nhựa composite frp so với thép hộp, loại nào bền hơn ? (video Santiago FRP trên YouTube). Xem thêm video Xà gồ composite @santiagofrp với thép hộp chịu tải trọng như thế nào ?.
Câu hỏi thường gặp
Xà gồ composite có đắt hơn xà gồ thép không?
Giá mua mỗi mét xà gồ composite thường cao hơn xà gồ thép mạ kẽm. Ở trại chăn nuôi, nhà ven biển, xưởng hóa chất, nơi thép phải sơn lại và thay sớm, tính tổng chi phí trên cả đời mái thì composite nhiều khi rẻ hơn.
Nhà ở bình thường có nên dùng xà gồ composite không?
Nhà ở khô ráo trong phố dùng xà gồ thép mạ kẽm là hợp lý về giá. Xà gồ composite đáng tiền ở nơi thép rỉ nhanh: chuồng trại, ven biển, ao tôm, xưởng hóa chất.
Xà gồ composite nhẹ hơn xà gồ thép bao nhiêu?
Cùng thể tích, composite nặng khoảng một phần tư thép. Ví dụ xà gồ thép chữ C 100 × 50 × 20 dày 2 mm nặng khoảng 3,5 kg/m, còn xà gồ composite SF-100 nặng 2,6 kg/m.
Làm mái 100 m² bằng xà gồ composite tốn bao nhiêu tiền xà gồ?
Mái hai dốc, mỗi mặt dài 5 m theo dốc và 10 m theo chiều nhà, cần 9 hàng xà gồ mỗi mặt, tổng 18 hàng × 10 m = 180 m. Bước kèo 3 m ở vùng gió II dùng SF-100: 180 m × 219.000 đ = 39.420.000 đ, chưa gồm bộ liên kết inox và vận chuyển.
Căn cứ số liệu: Dự thảo sửa đổi QCVN 02:2022/BXD (bản 2026), Số liệu điều kiện tự nhiên dùng trong xây dựng: vùng áp lực gió theo xã, phường; Bảng tra bước kèo xà gồ composite Santiago FRP (tính theo tiết diện từng mã SF, xà gồ đặt cách 660 mm); Bảng giá niêm yết hiện hành của Santiago FRP (đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển).
Sản phẩm phù hợp với bài này
Giá niêm yết đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển. Bán theo cây 6 m, nhận cắt theo bước kèo khi đặt trước. Bảng giá đủ các cỡ, giá cây 6 m và tiền xà gồ cho mỗi m² mái: giá xà gồ composite.






