Đòn tay là thanh nằm ngang chạy dọc chiều dài nhà, gác lên vì kèo hoặc tường thu hồi để đỡ tấm lợp; đòn tay và xà gồ là hai tên gọi của cùng một bộ phận. Mái tôn chỉ cần một lớp đòn tay; mái ngói truyền thống còn có thêm cầu phong và li tô nằm trên đòn tay.
Đòn tay và xà gồ có khác nhau không?
Đòn tay và xà gồ không khác nhau về chức năng: cả hai là thanh ngang đỡ mái, truyền tải từ tấm lợp xuống vì kèo. Miền Nam và nhiều vùng nông thôn gọi là đòn tay, bản vẽ kỹ thuật và miền Bắc hay gọi là xà gồ. Xà gồ composite và đòn tay composite cũng là một sản phẩm.
Cầu phong và li tô là gì?
Cầu phong là thanh đặt dọc theo chiều dốc mái, gác lên các hàng đòn tay; li tô là thanh nhỏ nằm ngang gác lên cầu phong, đỡ trực tiếp từng hàng viên ngói. Khoảng cách li tô lấy theo kích thước viên ngói, nên mỗi loại ngói có khoảng cách li tô riêng.
[ẢNH – thêm sau: sơ đồ lớp mái ngói: vì kèo, đòn tay, cầu phong, li tô, viên ngói]
Bốn bộ phận này khác nhau thế nào?
Bốn bộ phận khác nhau ở phương đặt, chỗ gác và thứ mà mỗi bộ phận đỡ:
| Bộ phận | Phương đặt | Gác lên | Đỡ | Mái hay dùng |
|---|---|---|---|---|
| Vì kèo | Ngang nhà, vượt bề rộng nhà | Cột, tường | Đòn tay | Mọi loại mái |
| Đòn tay (xà gồ) | Dọc chiều dài nhà | Vì kèo, tường thu hồi | Tấm lợp hoặc cầu phong | Mái tôn, mái ngói |
| Cầu phong | Theo chiều dốc mái | Đòn tay | Li tô | Mái ngói truyền thống |
| Li tô | Dọc chiều dài nhà | Cầu phong hoặc vì kèo | Viên ngói | Mái ngói |
Mái tôn có cần cầu phong, li tô không?
Mái tôn không cần cầu phong và li tô, vì tấm tôn đủ dài và đủ cứng để bắt vít thẳng lên đòn tay. Mái ngói nhựa dạng tấm cũng bắt thẳng lên đòn tay như tôn. Mái ngói đất nung, ngói xi măng thì cần li tô đặt dày theo viên ngói; hệ vì kèo thép nhẹ hiện nay thường gộp thành hai lớp (kèo và li tô) hoặc ba lớp (kèo, cầu phong, li tô).
Đòn tay làm bằng vật liệu gì?
Đòn tay có thể làm bằng gỗ, thép (chữ C, chữ Z, hộp mạ kẽm) hoặc composite FRP. Đòn tay gỗ dễ mối mục, đòn tay thép rỉ ở nơi ẩm, có muối, amoniac; đòn tay composite không rỉ, không mục. So sánh chi tiết ở bài xà gồ composite, thép hay gỗ; cách chọn cỡ ở bài cách chọn cỡ xà gồ composite.
Câu hỏi thường gặp
Đòn tay là gì?
Đòn tay là thanh nằm ngang chạy dọc chiều dài nhà, gác lên vì kèo hoặc tường thu hồi để đỡ tấm lợp. Đòn tay chính là xà gồ, chỉ khác tên gọi theo vùng.
Li tô là gì?
Li tô là thanh nhỏ nằm ngang gác lên cầu phong hoặc vì kèo, đỡ trực tiếp từng hàng viên ngói. Khoảng cách li tô lấy theo kích thước viên ngói.
Mái tôn có cần li tô không?
Không. Tấm tôn bắt vít thẳng lên đòn tay (xà gồ), nên mái tôn không cần cầu phong và li tô.
Đòn tay composite và xà gồ composite có khác nhau không?
Không khác. Đó là cùng một sản phẩm: thanh hộp bằng nhựa gia cường sợi thủy tinh, gác lên vì kèo để đỡ tấm lợp.