Đòn tay là thanh nằm ngang chạy dọc chiều dài nhà, gác lên vì kèo hoặc tường thu hồi để đỡ tấm lợp; đòn tay và xà gồ là hai tên gọi của cùng một bộ phận. Mái tôn chỉ cần một lớp đòn tay; mái ngói truyền thống còn có thêm cầu phong và li tô nằm trên đòn tay.
Đòn tay và xà gồ có khác nhau không?
Đòn tay và xà gồ không khác nhau về chức năng: cả hai là thanh ngang đỡ mái, truyền tải từ tấm lợp xuống vì kèo. Miền Nam và nhiều vùng nông thôn gọi là đòn tay (có nơi đọc thành lòn tay), bản vẽ kỹ thuật và miền Bắc hay gọi là xà gồ. Xà gồ composite và đòn tay composite cũng là một sản phẩm; các cỡ, giá cây 6 m và nơi mua có ở bài đòn tay composite là gì. Tên tiếng Anh của đòn tay, vì kèo và các bộ phận khác có ở bài xà gồ tiếng Anh là gì. Các loại xà gồ thép C, Z, hộp, gỗ và composite được so trong bài xà gồ là gì.


Cột, kèo, đòn tay là gì?
Cột, kèo, đòn tay là ba tầng của bộ khung mái nhà, đỡ nhau từ dưới lên. Cột (hoặc tường) đứng thẳng, chịu toàn bộ mái truyền xuống móng. Kèo, tức vì kèo, gác ngang trên đầu cột, vượt qua bề rộng nhà. Đòn tay nằm ngang trên các vì kèo, chạy dọc chiều dài nhà và đỡ tấm lợp. Cây đòn tay là tên gọi một thanh đòn tay. Thứ tự lắp cũng theo đúng thứ tự đó: dựng cột, gác kèo, rồi bắt đòn tay. Vì kèo khác xà gồ thế nào có ở bài vì kèo và xà gồ khác nhau.
Cầu phong và li tô là gì?
Cầu phong là thanh đặt dọc theo chiều dốc mái, gác lên các hàng đòn tay; li tô là thanh nhỏ nằm ngang gác lên cầu phong, đỡ trực tiếp từng hàng viên ngói. Khoảng cách li tô lấy theo kích thước viên ngói, nên mỗi loại ngói có khoảng cách li tô riêng.



Bốn bộ phận này khác nhau thế nào?
Bốn bộ phận khác nhau ở phương đặt, chỗ gác và thứ mà mỗi bộ phận đỡ: Số đòn tay cần cho một mặt mái tính theo bài cách tính số đòn tay mái nhà.


| Bộ phận | Phương đặt | Gác lên | Đỡ | Mái hay dùng |
|---|---|---|---|---|
| Vì kèo | Ngang nhà, vượt bề rộng nhà | Cột, tường | Đòn tay | Mọi loại mái |
| Đòn tay (xà gồ) | Dọc chiều dài nhà | Vì kèo, tường thu hồi | Tấm lợp hoặc cầu phong | Mái tôn, mái ngói |
| Cầu phong | Theo chiều dốc mái | Đòn tay | Li tô | Mái ngói truyền thống |
| Li tô | Dọc chiều dài nhà | Cầu phong hoặc vì kèo | Viên ngói | Mái ngói |
Mái tôn có cần cầu phong, li tô không?
Mái tôn không cần cầu phong và li tô, vì tấm tôn đủ dài và đủ cứng để bắt vít thẳng lên đòn tay. Mái ngói nhựa dạng tấm cũng bắt thẳng lên đòn tay như tôn. Mái ngói đất nung, ngói xi măng thì cần li tô đặt dày theo viên ngói; hệ vì kèo thép nhẹ hiện nay thường gộp thành hai lớp (kèo và li tô) hoặc ba lớp (kèo, cầu phong, li tô). Hệ kèo thép siêu nhẹ 2 lớp, 3 lớp gồm những gì xem bài vì kèo thép siêu nhẹ.



Đòn tay làm bằng vật liệu gì?
Đòn tay có thể làm bằng gỗ, thép (chữ C, chữ Z, hộp mạ kẽm) hoặc composite FRP. Đòn tay gỗ dễ mối mục, đòn tay thép rỉ ở nơi ẩm, có muối, amoniac; đòn tay composite không rỉ, không mục. So sánh chi tiết ở bài xà gồ composite, thép hay gỗ; cách chọn cỡ ở bài cách chọn cỡ xà gồ composite. Nhà cũ có đòn tay gỗ bị mối mục thì xem cách thay ở bài thay đòn tay gỗ nhà cũ. Giá từng mã đòn tay composite theo mét có ở bài giá xà gồ composite; các cỡ xem ở xà gồ composite SF-60 đến SF-200.

Đòn tay mái hiên và nhà hai mái đặt thế nào?
Đòn tay mái hiên chạy song song với tường nhà: hàng trong gác lên tường hoặc dầm bắt vào tường, hàng ngoài cùng gác lên dầm biên hoặc cột. Mái hiên hở nên hàng đòn tay ở mép ngoài chịu gió giật mạnh nhất. Nhà hai mái thì mỗi mặt mái có một hàng đòn tay sát đỉnh, một hàng ở mép và các hàng giữa chia đều. Chi tiết ở bài làm mái hiên bằng xà gồ composite và bố trí xà gồ mái tôn.

Câu hỏi thường gặp
Đòn tay là gì?
Đòn tay là thanh nằm ngang chạy dọc chiều dài nhà, gác lên vì kèo hoặc tường thu hồi để đỡ tấm lợp. Đòn tay chính là xà gồ, chỉ khác tên gọi theo vùng.
Cột kèo đòn tay là gì?
Là ba tầng của khung mái: cột đứng chịu lực xuống móng, kèo (vì kèo) gác ngang trên đầu cột vượt bề rộng nhà, đòn tay nằm trên kèo chạy dọc nhà để đỡ tấm lợp.
Li tô là gì?
Li tô là thanh nhỏ nằm ngang gác lên cầu phong hoặc vì kèo, đỡ trực tiếp từng hàng viên ngói. Khoảng cách li tô lấy theo kích thước viên ngói.
Mái tôn có cần li tô không?
Không. Tấm tôn bắt vít thẳng lên đòn tay (xà gồ), nên mái tôn không cần cầu phong và li tô.
Đòn tay composite và xà gồ composite có khác nhau không?
Không khác. Đó là cùng một sản phẩm: thanh hộp bằng nhựa gia cường sợi thủy tinh, gác lên vì kèo để đỡ tấm lợp.
Đòn tay nhà hai mái đặt thế nào?
Mỗi mặt mái có một hàng đòn tay sát đỉnh, một hàng ở mép mái và các hàng giữa chia đều, không vượt khoảng cách tối đa của tấm lợp; chỗ nối so le trên vì kèo.
Đòn tay composite giá bao nhiêu một cây?
Đòn tay composite chính là xà gồ composite, bán theo cây 6 m: SF-60 438.000 đ, SF-80 582.000 đ, SF-100 1.314.000 đ, SF-120 1.734.000 đ một cây, đã gồm VAT; mái nhà ở bước kèo 3 m thường dùng SF-100.
Căn cứ số liệu: Bảng tra bước kèo xà gồ composite Santiago FRP (tính theo tiết diện từng mã SF, xà gồ đặt cách 660 mm); Bảng giá niêm yết hiện hành của Santiago FRP (đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển).
Sản phẩm phù hợp với bài này
SF-8080 × 40 × 397.000 đ/m · 582.000 đ/cây 6 m
SF-6060 × 30 × 373.000 đ/m · 438.000 đ/cây 6 m
SF-100100 × 50 × 5219.000 đ/m · 1.314.000 đ/cây 6 mGiá niêm yết đã gồm VAT, chưa gồm vận chuyển. Bán theo cây 6 m, nhận cắt theo bước kèo khi đặt trước. Bảng giá đủ các cỡ, giá cây 6 m và tiền xà gồ cho mỗi m² mái: giá xà gồ composite.




